:-( Wygląda na to że masz Adblocka. Utrzymujemy się z reklam żeby móc dostarczyć Ci wiadomości z Twojego regionu za które nie musisz płacić, czy mógłbyś rozważyć jego wyłączenie?
  4°C pochmurno z przejaśnieniami

11 listopada 1918 r.: Sto lat temu Polska odrodziła się także na Mokotowie

Trwała I wojna światowa. Zaborcy próbowali pozyskać sympatię Polaków wyłącznie po to, aby pozyskać żołnierzy do swych armii. W 1915 r. władze rosyjskie zleciły magistratowi wykonanie planu regulacyjnego i poszerzenie granic miasta.

5 sierpnia 1915 r. do Warszawy weszły pododdziały wojsk niemieckich. W okupowanej przez wojska niemieckie części Królestwa Polskiego stanowisko Generalnego Gubernatora zajmował gen. Hans Hartwig von Beseler. 8 kwietnia 1916 r. ten niemiecki generał – gubernator wydał rozporządzenie, na mocy którego został rozszerzony obszar Warszawy z ok. 3,5 tys. ha do ok. 11 tys. ha. Założenia tego przedsięwzięcia opracował inż. Piotr Drzewiecki, ówczesny wiceprezydent Warszawy.

Wchłonięty Mokotów

Wiejska gmina Mokotów, którą zamieszkiwało ok. 28 tys. osób, została wchłonięta przez miasto, którego południowa granica osiągnęła rejon późniejszego Dworca Południowego. W miejscu dzisiejszej pętli autobusowej i częściowo stacji metra Wilanowska znajdowała się stacja kolei wąskotorowej Warszawa-Szopy na trasie od placu Unii Lubelskiej do Piaseczna i dalej do Grójca i Nowego Miasta.

W 1916 r. przyjęty został „Szkic wstępny planu regulacyjnego m.st. Warszawy”. Przygotował go zespół pod kierownictwem Tadeusza Tołwińskiego. Dokument określał kierunki i zasady rozwoju miasta. Dekret z 1919 r. o samorządzie nadał radom miejskim prawo do zatwierdzania planów zabudowy i regulacji. W 1920 r. w Biurze ds. Regulacji i Zabudowania Miasta przygotowano i zatwierdzono projekty regulacyjne m.in. dzielnicy Sielce, miasta ogrodu Czerniakowa, Henrykowa, Wierzbna. Planowano tereny sportowe i rekreacyjne w rejonie Wyścigów i Łuku Siekierkowskiego.

8 listopada 1918 r. na wieść o rewolucji w Niemczech Warszawę potajemnie opuścił Hans H. Beseler. 10 listopada o godz. 7.00 przyjechał Józef Piłsudski. Te dwa fakty spowodowały rozbrajanie Niemców. Pierwsze  transporty żołnierzy garnizonu warszawskiego odjechały 13 listopada.  

Mokotowianie mogą być dumni z historii swojej dzielnicy. Tutaj powstały bowiem instytucje niezwykle istotne dla funkcjonowania i rozwoju państwa polskiego. 

Epidemia duru opanowana

Oto 21 listopada 1918 r. z inicjatywy bakteriologa dra Ludwika Rajchmana, późniejszego twórcy UNICEF, powołany został Państwowy Centralny Zakład Epidemiologiczny. Stanowił on zaplecze diagnostyczno-laboratoryjne walki z epidemiami duru wysypkowego, ospy prawdziwej, duru brzusznego, czerwonki, które występowały po wojnie. Później przyjął nazwę Państwowy Zakład Higieny, w którym wytwarzano 32 rodzaje szczepionek, 10 surowic odpornościowych. W 1924 r. podjęto, jako jednej z pierwszej w Europie, produkcję insuliny. Dzisiejszy Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny  zlokalizowany jest w dalszym ciągu przy ul. Chocimskiej 24.

Rozwój dzielnicy następował szybko. Powstały gmachy Szkoły Głównej Handlowej, Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, szkół, reprezentacyjne kamienice i wille. Podjęto modernizację ul. Puławskiej.

Piłsudski czyta w radiu

„Tu Próbna Stacja Radionadawcza Polskiego Towarzystwa Radiotechnicznego, fala 385 metrów” -  brzmiał komunikat dyrektora spółki PTR, inż. Romana Rudniewskiego. 1 lutego 1925 r. rozpoczęto codzienną emisję audycji radiowych w Polsce. Pierwszy program nadano ze studia przy ulicy Narbutta 29. Zaczęło się od komunikatów meteorologicznych. 3 maja tegoż roku, z okazji święta, przeprowadzono dwugodzinną transmisję z koncertu galowego, w którym udział wzięli m.in. Hanka Ordonówna, Fryderyk Jarossy, Jerzy Leszczyński i Aleksander Zelwerowicz. Miejsce PTR zajęła spółka Polskie Radio z koncesją zobowiązującą ją do budowy stacji nadawczych, przygotowania programu w zamian za uzyskanie części opłat z abonamentów. W niedzielę, 18 kwietnia 1926 r. o godz. 17.00 spikerka Janina Sztompkówna powiedziała: „Halo, halo. Polskie Radio Warszawa, Fala 480 metrów”. W inauguracji wziął udział premier Aleksander Skrzyński. W grudniu 1926 r. na Forcie Mokotowskim zakończono montaż radiostacji Warszawa II. Znajduje się on po południowej stronie ul. Racławickiej pomiędzy ulicami Płatowcową a Balonową. W latach 1926-29 w radio wystąpił trzykrotnie Józef Piłsudski debiutując „Bajką o zielonej żabce”. W styczniu 1939 r. Polskie Radio mało już milionowego abonenta.

Dary polskiej przyrody

Wniosek w sprawie powołania Państwowego Instytutu Geologicznego został złożony w Sejmie Ustawodawczym Rzeczypospolitej Polskiej 3 kwietnia 1919 r.  przez grupę posłów z byłego zaboru austriackiego, w tym przez Wincentego Witosa. Instytut został uruchomiony już 7 maja tegoż roku. Początkowo liczył 31 pracowników naukowych.

„Rzadko który obszar na kuli ziemskiej posiada taką rozmaitość bogactwa przyrody jak Polska. Chodzi o planowe przetwarzanie tych darów przyrody. Podstawą tego może być tylko odpowiednio uposażony instytut geologiczny – mówił w Sejmie pos. Radziszewski, jeden z wnioskodawców. - Będziemy musieli się rychło zająć zagłębiem węglowym i zbadać wszelkie własności fizyczne naszego węgla; to samo dotyczy nafty, badań naszej rudy żelaznej, manganu, soli potasowych, żup solnych. Niemniejsze zadania przedstawia rolnictwo, dalej wielkim zagadnieniem jest dostarczanie czystej wody wszystkim miejscowościom”. 
Pierwszym dyrektorem został Józef Morozewicz, który po powrocie z wypraw geologicznych na Uralu i Dalekim Wschodzie w 1905 r. został profesorem na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie gdzie kierował Zakładem Mineralogicznym. Wspominam o tym dlatego, że Kurator warszawskiego okręgu oświatowego nie zaakceptował kandydatury Józefa Morozowicza na stanowisko wykładowcy Uniwersytetu Warszawskiego mówiąc: „Pan jesteś, jak mówią, dobrym specjalistą, ale miejsca dla pana tu nie ma, bo pan jesteś zawziętym Polakiem”.

Instytut początkowo nie posiadał własnej siedziby i korzystał z pomieszczeń w pałacu Staszica. Ministerstwo Rolnictwa i Dóbr Państwowych zaproponowało „plac państwowy na Mokotowie między ulicami Rakowiecką, Wiśniową i Kazimierzowską o powierzchni 22,5 tys. m kw.” Wkrótce rozpisano konkurs na projekt PIG. Zwyciężyła koncepcja prof. architektury Mariana Lalewicza. W 1925 r. rozpoczęto budowę pawilonu południowego - chemicznego, a zakończono rok później. Fundamenty gmachu głównego zostały położone w 1923 r. Do częściowego użytku został oddany w 1930 r. co umożliwiło ostateczną przeprowadzkę z pałacu Staszica. Ze względu na kłopoty finansowe, gmach główny ukończono dopiero w 1936 r. 

ANDRZEJ ROGIŃSKI

Fot. PAWEŁ MAŁACZEWSKI i Archiwum Polskiego Radia

 


1918 - komentarze opinie

Dodajesz jako: Zaloguj się